Aanleiding

In het huidige bedrijfslandschap worden organisaties geconfronteerd met toenemende verwachtingen om maatschappelijke waardedoelstellingen te realiseren. De financiële functie staat onder druk om te evolueren van traditionele rapportage naar het actief promoten van initiatieven voor maatschappelijke waardecreatie die milieu, maatschappij en governance (ESG), maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en gelijkheid, diversiteit en inclusie (EDI) omvatten. Deze studie onderzoekt of de financiële functie zich moet beperken tot het rapporteren over maatschappelijke waarde (de rol van de verslaggever), of juist een leidende rol moet spelen en de transitie moet maken van een compliance-gerichte focus naar een actievere rol in maatschappelijke waardecreatie (de rol van de promotor).

Onderzoeksvraag

In ons onderzoek zoeken we naar antwoorden op twee vragen:

1. Hoe zien financiële professionals hun rol in het creëren van maatschappelijke waarde: als verslaggever of als actieve promotor? en

2. Als de financiële functie wil overstappen naar een rol als actieve promotor, hoe kan die transitie dan vorm krijgen?

Aanpak

We hanteren een driefasenonderzoek. Ten eerste inventariseren we wat de literatuur over dit onderwerp te zeggen heeft. Ten tweede gaan we in gesprek met financiële experts die bekend staan om hun visie en mening over de toekomst van de financiële functie. Ten derde organiseren we verschillende rondetafelgesprekken met financiële professionals om hun mening te horen over hun rol in het creëren van maatschappelijke waarde.

Resultaat

De financiële experts die van mening zijn dat de financiële functie zich moet richten op de rol van verslaggever, met hun argumenten:

• De kerntaak van de financiële functie is prestatiebewaking en -rapportage. Het creëren van maatschappelijke waarde breidt in principe de reikwijdte van prestatiebewaking en -rapportage uit en valt daarmee natuurlijk binnen het domein en de rol van de financiële functie. Bovendien is de financiële functie eigenaar en kwaliteitscontroleur van de data binnen de organisatie, en genereert maatschappelijke waarde slechts een ander type data dat door de financiële functie moet worden beheerd.
• Het genereren van maatschappelijke waarde zal steeds meer deel uitmaken van de compliance van de organisatie en van haar planning & control-cyclus, en meestal is de financiële functie eigenaar van het complianceproces en de planning & control-cyclus.
• Het creëren van maatschappelijke waarde is een specialistisch proces dat in de organisatie is geïntegreerd. Daarom zou het operationele management een leidende rol moeten spelen in het creëren van maatschappelijke waarde. Bovendien wordt de financiële functie vaak al door de organisatie in de rol van verslaggever en compliance geschoven.
• De financiële functie is (nog) vaak minder bezig met maatschappelijke relevantie en beschouwt het rapporteren over maatschappelijke waarde al als een taak. De functie zal daarom niet snel een leidende rol willen spelen in het generatieproces.

De financiële experts die er voor pleiten dat de financiële functie de rol van promotor op zich neemt, met de volgende argumenten:

• Om maatschappelijke waarde in een organisatie te creëren, is veel interne samenwerking tussen de organisatorische silo’s vereist. De financiële functie is, als spin in het organisatorische web, bij uitstek geschikt om het voortouw te nemen in dit samenwerkingsproces.
• Omdat het creëren van maatschappelijke waarde voor veel organisaties een relatief nieuw proces is, is er nog veel onbekend (wat te meten, hoe te meten, hoe maatschappelijke waarde kwantificeerbaar te maken). De financiële functie, die al gewend is om met veel verschillende soorten informatie en processen om te gaan, heeft de ervaring om het voortouw te nemen bij het beantwoorden van de vele nog openstaande vragen.
• Vanwege de (verwachte) grote impact die maatschappelijke waardecreatie zal hebben op de organisatie (haar processen, haar waarde), moet de financiële functie een leidende rol spelen bij het ontwikkelen van beleid voor maatschappelijke waarde, het creëren van breder strategisch management gebaseerd op maatschappelijke waardecreatie en het afstemmen van dit onderwerp met leveranciers en klanten.
• De gecreëerde maatschappelijke waarde zal in geld worden omgezet en zal zo een rol spelen in het concurrentievermogen van de organisatie. De financiële functie moet kansen signaleren en op basis hiervan alternatieve strategische en tactische scenario’s voor de toekomst ontwikkelen. Dit past bij de taak van de financiële functie om de creatie van maatschappelijke waarde te koppelen aan de creatie van financiële waarde, aangezien de eerste niet kan worden bereikt zonder de laatste.

De onderzoeksresultaten gaven geen eenduidig antwoord op onderzoeksvraag 1, maar leverden wel een voorstel op voor een transitieproces en beantwoordden daarmee onderzoeksvraag 2. In dit proces gaat de financiële functie vanuit een positie waarin zij zich voornamelijk richt op het rapporteren en monitoren van de maatschappelijke waarde die in de organisatie wordt gecreëerd; via een tussenfase waarin het thema maatschappelijke waarde begint op te nemen in zijn rol als businesspartner en zo actief maatschappelijke waarde promoot in de organisatie-eenheid waarvoor ze werken; naar een situatie waarin de financiële functie de drijvende kracht is achter de creatie van maatschappelijke waarde in de gehele organisatie. Dit transitieproces kan financiële functies helpen bij hun discussie, binnen de functie zelf en met de andere organisatie-eenheden en het managementteam, om hun positie en rol in het proces van maatschappelijke waardecreatie te bepalen, nu en in de toekomst.

Hoewel dit onderzoek in Nederland is uitgevoerd, sluiten de bevindingen grotendeels aan bij wereldwijde trends. Internationaal staat de financiële functie steeds vaker onder vergelijkbare druk van ESG- en MVO-gerelateerde regelgevingskaders, zoals de CSRD van de EU of de voorgestelde klimaatregels van de SEC in de Verenigde Staten.